Jiyanmedya

En Yeni Paylaşım Platformu


Konya-ankara kürtleri üzerine..

Paylaş

admin

Mesaj Sayısı : 622
Kayıt tarihi : 12/03/13

Konya-ankara kürtleri üzerine..

Mesaj tarafından admin Bir Cuma Mart 29, 2013 1:51 pm

KONYA-ANKARA KÜRTLERİ ÜZERİNE
Wolf Dieter
Hütteroth

Alman Wolf Dieter Hütteroth mesleği itibarıyla Coğrafya
bilimcisidir. O, 1960—61 ve 1962/63 yıllarında İç Anadoluya alan araştırmasında
bulunmak üzere gitmiş. Hütteroth, ‘’Landliche Siedlungen im Südlichen
Inneranatolien in den letzten vierhundert Jahren’’ adlı araştırmasında
Konya-Ankara arası bölge Kürtlerinden de bahsediyor. Kürt aşiretlerinin yanısıra
Türkmen aşiretlerinin ve muhacirlerin (Çerkez, Tatar) bu bölgeye gelişi, yaşam
biçimi ve yerleşimi hakkında etraflı bilgiler içeriyor Hütteroth un araştırması.
Bu araştırmada, Konya-Ankara Kürtleri Konusuna değinilen bazı bölümleri Türkçeye
çevirerek yayınlıyoruz.
19. yüzyılın kısmen belirlenebilen son çeyreğinde,
İç Anadolu’nun büyük bir bölümünde, halkın çoğunluğu yerle*şim yerlerini yılda
en az iki kere değiştir*mekteydi. Değişik çadır türleri yazlık yerleşim
alanlarında yaygın bir biçimde görülüyordu. Ancak halkın hareket alanı oldukça
belli köy ve aşiret sınırları için*deki alanlarla sınırlanmış ve daraltılmış bir
vaziyetteydi.


Sadece Toroslarda, kışlakları Akdeniz kıyıla*rının
düzlük*lerinde bulunan ve tümden göçebe olan aşiretlere rastlan*maktaydı. İç
Anado*lu’da 19. Yüzyılın başla*rında, tüm aşiretin yeni mera ve yerleşim yeri
arama, tahsildarlardan kaçma veya iç çatışmalar nedeniyle sıkça uzak yörelere
yapılan ve peryodik olmayan göçlerine rastla*nıyordu (1).


Ancak bu
göçerlik 19. Yüzyılın son çeyreğinde son buldu. Yöresel etnik yapılanma,
günümüze dek süren şekliyle kendini korudu (Bkz. Harita). 1870’de etnik aşiret
yapılanması (Yazarın kendi tespitlerine göre)
Bozkır bölgesinin Haymanaya
doğru uzanan Kuzey kesiminde bulunan kışla köyleri, 1870’ lerde bir yandan büyük
yerleşim birimi diğer yandan adları bilinen aşiretlerin merkezleri konumunda
bulunuyordu.

Yeniceoba, Bulduk, Kozan, Celep, Kürdoğlu, Dondurma
(Halikanlı), Yapalı ve Taşpınar’ da aşiret ve kısmen alt aşiret adları halen
bugünde biliniyor. Ve yöreye yerleşimin ne zaman gerçek*leştiği bazen yılına
varıncaya kadar kesin biçimde belirtiliyor. Buraya yerleşim geleneği kesinlikle
200 yılı geçmiyor.

Dondurma da bana, buraya 1858’de yerleştiklerini
söylediler. Reşvan Kürt aşiretine mensup köylere, örneğin Karagedik’e 1846/47,
Burunsuz-Serefli’ye 1844, Bulduk’a 1853/55’de yerleşildiği anlatıldı. Osman Paşa
adında biri onları Doğu Anadolu’dan Hayma*nanın güneyine sürüp yerleştir*miş.
Şeyhbizin Kürtleri ise yerleşim tarih*lerini 1800 ile 1810 olarak belirttiler.
Benim bildiğim en eski belge, Ahmet Refik’in yayınladığı 244 nolu olup, 1776’
dan kalmadır. Bu belgede, Karaman eyaletinin soyguncu aşiretleri arasında
‘’Karaca Kürt’’ adı geçmektedir. Ancak bununla, Konya vilayetinin kuzeyinde
bulunan Karacadağ yöre*sindeki Kürtlerin kastedilmiş olup olmadığı kesin
bilinmiyor. Resmi belgenin tarihi ile Şeyhbizin aşiretinin yerleşim tarihi
arasında 30 yıllık bir süre farkı bulunuyor.

19. yüzyılın ikinci
yarısında, İç Ana*dolu’nun bozkır bölgesinin kuzeyinde yer alan bu kışla
köylerinde de, yerleşim yerini değiştirme sistemi, bugün tespit edilebileceği
gibi, aynı biçimde ve uzun süreden beri olmasada, Tuz gölünün güneyindeki
gibiydi. Kuzeydeki bu kışla köylerindeki çoğu Kürt aşiretleri 19. Yüzyılın
ortalarına kadar daha çok göçebe olarak yaşıyordu. Örneğin; Dondurmalılar
1860’larda her yıl güneye doğru, peryodik olmasada, sıkça kıþın
Akdeniz’e kadar, Adana çevre*lerine kadar uzanan göçlere çıkıldığını
hatırlatıyor. Reşvan aşiretine mensup kuzeydeki kışla köylerinde, özellikle
Bulduk’lu ve Yeniceobalılar 19. Yüzyılın ortalarına kadar aşiret federasyonunun
bir bütün olarak Ankaranın ve Çubuk’un kuzeyindeki dağlık yörelere yapılan
göçleri hatırlamaktalar.

Yazlak amaçlı yaylaya göçlerin kışlak köylerin
çevresiyle sınırşlandırılmış olması bu bölgede yeni bir oluşum. Bunu, bölgenin
kuzeyindeki kışla köylerinde, 19. Yüzyılın ikinci yarı*sından önceye has olan
bir durum olarak sayamayız.

19. Yüzyılın ikinci yarısında, Hayma*nanın
dağlık kesiminde yaylacılık konusunda, ancak kıt bilgilerden ötürü, sınırlı
belirlemeler yapmak mümkün. Önce*likle, Perrot (2), Ainsworth (3) ve
Tschihatscheff ’tan(4) kalma raporların iki önemli konuda çakıştığını belirtmek
gerekiyor. Birincisi, hazır düzenli köylerin varol*duğu gerçeğidir. Seyahat
güzergahları üzerinde bulunan bugünkü yerleşim yerlerinin hepsi belirtilmiş. R.
Kiepert’in güney Haymana dağlık kesimine ilişkin belirlemelerini ağırlıklı
olarak bu yazarlara dayandırdığı için (5), 1906 tarihli haritası 1870’den önce,
topografik konumlanışı yanlış yada belirsiz kalsa da, var olan yerleşim
yoğun*luğunu içeriyor ve güzergah*lardan uzak bulunan yerleri ihtiva
etmiyor.


İkincisi, Haymananın Kürt yerlileri öncelikli olarak
hayvancılıkla uğraştığı ve kısmen uzak yörelere göçe çıktığı belirtiliyor.
Haymananın güneyindeki aşiretlerin, özellikle Cihanbeyli ve Reşvan aşiretlerinin
İlkbaharda halen, halk arasında hatırlandığı gibi, Kuzeye doğru, Ankaranın ve
Çubuk’un kuze*yin*deki dağlık kesimlere, Kızılcaha*mama dek uzanan göçleri
belirtiliyor (6).

Aynı aşirete mensup, mevcut köylerden kopmadan uzak
yörelere yapılan göçler, Kürtlerin gelmiş olduðu doğu Toroslardaki
durumla ilişki benzerliğini akla getiriyor. Oradada, aşiretin tümü göçebe olarak
yaşamıyor, bir bölümü daha çokta aşiret alt birimlerinden oluşan sürü sahipleri
ve aileleri bu tür göçlere çıkıyordu(7). Nüfusun geri kalan büyük bölümü
köylerde yada yerleşim yerine yakın olarak kurulan çadırlarda kalıyordu. Her iki
kesim arasında çok yönlü ilişkiler korunuyor, aynı aşirete mensup olunması
halinde bu, mülkiyet ilşki*lerine göre değişen tesadüfü bir çeşit iş bölümünü
andırıyor.

(1)- Bkz. De Planhol, 1959, s. 527
(2)- G. Perrot, les
Kurdes de I’Haimaneh, Rev. Des Denx Mondes XXV, 2, Paris 1865
(3)- W.F.
Ainsworth, Travels and Researches in Asia Minor, London 1842, Bd.I,
s.136-155
(4)- P. De Tschihatscheft, 1867
(5)- R. Kiepert, Karte von
Kleinasien 1:400 000,Bl. B III, Angora
(6)- Ainsworth 1842, Bd.I,
s.146
(7)- W. Hütteroth, Beobachtungen zur Sozialstruktur Kurdischer Stamme
im Östlichen
Taurus, z.f. Etnologie 86, 1, 1961, s.32

Almanca’dan
çeviren: Nuh Ateş
Çavkanî: Bîrnebûn 9

    Forum Saati Perş. Ara. 08, 2016 7:51 am